(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

॥ శ్రీః ॥
13.146. అధ్యాయః 146
అథ దానధర్మపర్వ ॥ 1 ॥
Mahabharata - Anushaasana Parva - Chapter Topics
భీష్మేణ యుధిష్ఠిరంప్రతి శూద్రధర్మాణాం మృత్తికాశౌచాదీనాం చ నిరూపణం॥ 1 ॥
Mahabharata - Anushaasana Parva - Chapter Text

*యుధిష్ఠిర ఉవాచ।

శూద్రాణామిహ శుశ్రూషా నిత్యమేవానువర్ణితా।
కైః కారణైః కతివిధా శుశ్రూషా సముదాహృతా॥ 13-146-1(87063)
కే చ శుశ్రూషయా లోకా విహితా భరతర్షభ।
శుద్రాణాం భరతశ్రేష్ఠ బ్రూహి మే ధర్మలక్షణం॥ 13-146-2(87064)
భీష్మ ఉవాచ। 13-146-3x(7305)
అత్రాప్యుదాహరంతీమమితిహాసం పురాతనం।
శూద్రాణామనుకంపార్థం యదుక్తం బ్రహ్మవాదినా॥ 13-146-3(87065)
వృద్ధః పరాశరః ప్రాహ ధర్మం శుభ్రమనామయం।
అనుగ్రహార్థం వర్ణానాం శౌచాచారసమన్వితం॥ 13-146-4(87066)
ధర్మోపదేశమకిలం యథావదనుపూర్వశః।
శిష్యానధ్యాపయామాస శాస్త్రమర్థవదర్థవిత్॥ 13-146-5(87067)
క్షాంతేంద్రియేణ మానేన శుచినాఽచాపలేన వై।
అదుర్బలేన ధీరేణ శాంతేనోత్తరవాదినా॥ 13-146-6(87068)
అలుబ్ధేనానృశంసేన ఋజునా బ్రహ్మవాదినా।
చారిత్రతత్పరేణైవ సర్వభూతహితాత్మనా॥ 13-146-7(87069)
అరయః షడ్విజేతవ్యా నిత్యం స్వం దేహమాశ్రితాః।
కామక్రోధౌ చ లోభశ్చ మానమోహౌ మదస్తథా॥ 13-146-8(87070)
విధినా ధృతిమాస్థాయ శుశ్రూషురనహంకృతః।
వర్ణత్రయస్యానుమతో యథాశక్తి యథాబలం॥ 13-146-9(87071)
కర్మణా మనసా వాచా చక్షుషా చ చతుర్విధం।
ఆస్థాయ నియమం ధీమాఞ్శాంతో దాంతో జితేంద్రియః॥ 13-146-10(87072)
రక్షోయక్షజనద్వేషీ శేషాన్నకృతభోజనః।
వర్ణత్రయాన్మధు యథా భ్రమరో ధర్మమాచరేత్॥ 13-146-11(87073)
యది శూద్రస్తపః కుర్యాద్వేదదృష్టేన కర్మణా॥
ఇహ చాస్య పరిక్లేశః ప్రేత్య చాస్యాసుభాగతిః॥ 13-146-12(87074)
అధర్ంయమయశస్యం చ తపః శూద్రే ప్రతిష్ఠితం।
అమార్గేణ తపస్తప్త్వా ంలేచ్ఛేషు ఫలమశ్నుతే॥ 13-146-13(87075)
అన్యథా వర్తమానో హి న శూద్రో ధర్మమర్హతి।
అమార్గేణి ప్రయాతానాం ప్రత్యక్షాదుపలభ్యతే।
చాతుర్వర్ణ్యవ్యపేతానాం జాతిమూర్తిపరిగ్రహః॥ 13-146-14(87076)
తథా తే హి శకాశ్చీనాః కాంభోజాః పారదాస్తథా।
శబరాః పప్లవాశ్చైవ తుషారయవనాస్తథా॥ 13-146-15(87077)
దార్వాశ్చ దరదాశ్చైవ ఉజ్జిహానాస్తథేతరాః।
వేణాశ్చ కంకణాశ్చైవ సింహలా మద్రకాస్తథా॥ 13-146-16(87078)
కిష్కింధకాః పులిందాశ్చ కహ్వాశ్చాంధ్రాః సనీరగాః।
గంధికా ద్రమిడాశ్చైవ బర్బరాశ్చూచుకాస్తథా॥ 13-146-17(87079)
కిరాతాః పార్వతేయాశ్చ కోలాశ్చోలాః సకాషకాః।
ఆరూకాశ్చైవ దోహాశ్చ యాశ్చాన్యాంలేచ్ఛజాతయః॥ 13-146-18(87080)
వికృతా వికృతాచారా దృశ్యంతే క్రూరబుద్ధయః।
అమార్గేణాశ్రితా ధర్మం తతో జాత్యంతరం గతాః॥ 13-146-19(87081)
అమార్గోపార్జితస్యైతత్తపసో విదితం ఫలం।
న నశ్యతి కృతం కర్మ శుభం వా యది వాఽశుభం॥ 13-146-20(87082)
అత్రాప్యేతే వసు ప్రాప్య వికర్మ తపసార్జితం।
పాషండానర్చయిష్యంతి ధర్మకామా వృథా శ్రమాః॥ 13-146-21(87083)
ఏవం చతుర్ణాం వర్ణానామాశ్రమాణాం చ పార్థివ।
విపరీతం వర్తమానా ంలేచ్ఛా జాయంత్యబుద్ధయః॥ 13-146-22(87084)
అధ్యాయధనినో విప్రాః క్షత్రియాణాం బలం ధనం।
వణిక్కృషిశ్చ వైశ్యానాం శూద్రాణాం పరిచారికా॥ 13-146-23(87085)
వ్యుచ్ఛేదాత్తస్య ధర్మస్య నిరయాయోపపద్యతే।
తతో ంలేచ్ఛా భవంత్యేతే నిర్ఘృణా ధర్మవర్జితాః।
పునశ్చ నిరయం తేషాం తిర్యగ్యోనిశ్చ శాశ్వతీ॥ 13-146-24(87086)
యే తు సత్యథమాస్థాయ వర్ణాశ్రమకృతం పురా।
సర్వాన్విమార్గానుత్సృజ్య స్వధర్మవిధిమాశ్రితాః॥ 13-146-25(87087)
సర్వభూతదయావంతో దైవతద్విజపూజకాః।
శాస్త్రదృష్టేన విధినా శ్రద్ధయా జితమన్యవః॥ 13-146-26(87088)
తేషాం విధిం ప్రవక్ష్యామి యథావదనుపూర్వశః।
ఉపాదానవిధఇం కృత్స్నం శుశ్రూషాధిగమం తథా॥ 13-146-27(87089)
శిష్టోపనయనం చైవ మంత్రాణి వివిధాని చ।
తథా శిష్యపరీక్షాం చ శాస్త్రప్రామాణ్యదర్శనాత్॥ 13-146-28(87090)
ప్రవక్ష్యామి యథాతత్వం యథావదనుపూర్వశః।
శౌచకృత్యస్య శౌచార్థాన్సర్వానేవ విశేషతః॥ 13-146-29(87091)
మహాశౌచప్రభృతయో దృష్టాస్తత్వార్థదర్శిభిః।
తత్రాపి శూద్రో భిక్షూణామిదం శేష చ కల్పయేత్॥ 13-146-30(87092)
భిక్షుభిః సుకృతప్రజ్ఞైః కేవలం దర్మమాశ్రితైః।
సంయద్గర్శనసంపన్నైర్గతాధ్వని హితార్థిభిః।
అవకాశమిమం మేధ్యం నిర్మితం తామవీరుధం॥ 13-146-31(87093)
నిర్జనం సంవృతం బుద్ధ్వా నియతాత్మా జితేంద్రియః।
సజలం భాజనం స్థాప్య మృత్తికాం చ పరీక్షితాం॥ 13-146-32(87094)
పరీక్ష్య భూమిం మూత్రార్థీ తత ఆసీత వాగ్యతః।
ఉదఙ్ముఖో దివా కుర్యాద్రాత్రౌ చేద్దక్షిణాముఖః॥ 13-146-33(87095)
అంతర్హితాయాం భూమౌ తు అంతర్హితశిరాస్తథా।
అసమాప్తే తథా శౌచే న వాచం కించిదీరయేత్॥ 13-146-34(87096)
కృతకృత్యస్తథాఽఽచంయ గచ్ఛన్నోదీరయేద్వచః।
శౌచార్థముపవిష్టస్తు మృద్గాజనపురస్కృతః॥ 13-146-35(87097)
స్థాప్యం కమండలుం గృహ్యి పార్శ్వోరుభ్యామథాంతరే।
శౌచం కుర్యాచ్ఛనైర్వీరో బుద్ధిపూర్వమసంకరం॥ 13-146-36(87098)
పాణినా శుద్ధముదకం సంగృహ్య విధిపూర్వకం।
విప్రుషశ్చ యతా న స్యుర్యథా చోరూ న సంస్పృశేత్॥ 13-146-37(87099)
అపానే మృత్తికాస్తిస్రః ప్రదేయాస్త్వనుపూర్వశః।
హస్తాభ్యాం చ తథా విప్రో హస్తం హస్తేన సంస్పృశేత్ 13-146-38(87100)
అపానే నవ దేయాః స్యురితి వృద్ధానుశాసనం।
మృత్తికా దీయమానా హి శోధయేద్దేశమంజసా॥ 13-146-39(87101)
తస్మాత్పాణితలే దేయా మృత్తికాస్తు పునః పునః।
బృద్ధిపూర్వం ప్రయత్నేన యథా నైవ స్పృశేత్స్ఫిజౌ॥ 13-146-40(87102)
యథా ఘాతో హి న భవేత్క్లేదజః పరిధానకే।
తథా గుదం ప్రమార్జేత శౌచార్థం తు పునఃపునః॥ 13-146-41(87103)
ప్రతిపాదం తతస్త్యక్త్వా శౌచముత్థాయ కారయేత్।
సవ్యే ద్వాదశ దేయాః స్యుస్తిస్రస్తిస్రః పునః పునః।
దేయా కూర్పరకే హస్తే పృష్ఠే బంధే పునః పనః। 13-146-42(87104)
తథైవాదర్శకే దద్యాచ్చతస్రస్తూభయోరపి।
ఉభయోర్హస్తయోరేవం సప్తసప్త ప్రదాపయేత్॥ 13-146-43(87105)
తతోఽన్యాం మృత్తికాం గృహ్య కార్యం శౌచం పునస్తయోః।
హస్తయోరేవమేతద్ధి మహాశౌచ విధీయతే।
తతోఽన్యథా న కుర్వీత విధిరేష సనాతనః॥ 13-146-44(87106)
ఉపస్థే మూత్రశౌచం స్యాదత ఊర్ధ్వం విధీయతే।
అతోఽన్యథా తు యః సుర్యాత్ప్రాయశ్చిత్తీయతే తు సః॥ 13-146-45(87107)
మలోపహతచేలస్య ద్విగుణం తు విధీయతే।
సహపాదమథోరుభ్యాం హస్తశౌచమసంశయం॥ 13-146-46(87108)
అవధీరయమాణస్య సందేహ ఉపజాయతే।
యథాయథా విశుద్ధ్యేత తత్తథా తదుపక్రమే॥ 13-146-47(87109)
సకర్దమం తు వర్షాసు గృహమావిశ్య సంకటం।
హస్తయోర్మృత్తికాస్తిస్రః పాదయోః షట్ ప్రదాపయేత్॥ 13-146-48(87110)
కామం దత్త్వా గుదే దద్యాత్తిస్రః పద్భ్యాం తథైవ చ।
హస్తశౌచం ప్రకర్తవ్యం మూత్రశౌచవిధేస్తథా॥ 13-146-49(87111)
మూత్రశౌచే తథా హస్తౌ పాదాభ్యాం చానుపూర్వశః।
నైష్ఠికే స్థానశౌచే తు మహాశౌచం విధీయతే॥ 13-146-50(87112)
క్షారౌషరాభ్యాం వస్త్రస్య కుర్యాచ్ఛౌచం మృదా సహ।
లేపగంధాపనయనమమేధ్యస్య విధీయతే॥ 13-146-51(87113)
స్నానశాట్యాం మృదస్తిస్రో హస్తాభ్యాం చానుపూర్వశః।
శౌచం ప్రయత్నతః కృత్వా కంపమానః సముద్ధరేత్॥ 13-146-52(87114)
దేయాశ్చతస్రస్తిస్రో వా ద్వే వాఽప్యేకాం తథాఽఽపది।
కాలమాసాద్య దేశం చ శౌచస్య గురులాఘవం॥ 13-146-53(87115)
విధినాఽనేన శౌచం తు నిత్యం కుర్యాదతంద్రితః।
అవిప్రేక్షన్నసంభ్రాంతః పాదౌ ప్రక్షాల్య తత్పరః॥ 13-146-54(87116)
అప్రక్షాలితపాదస్తు పాణిమామణిబంధనాత్।
అధస్తాదుపరిష్టాచ్చ తతః పాణిముపస్పృశేత్॥ 13-146-55(87117)
మనోగతాస్తు నిశ్శబ్దా నిశ్శబ్దం త్రిరపః పిబేత్।
ద్విర్ముఖం పరిమృజ్యాచ్చ ఖాని చోపస్పృశేద్బుధః॥ 13-146-56(87118)
ఋగ్వేదం తేన ప్రీణాతి ప్రథమం యః పిబేదపః।
ద్వితీయం తు యజుర్వేదం తృతీయం సామ ఏవ చ॥ 13-146-57(87119)
మృజ్యతే ప్రథమం తేన అథర్వా ప్రీతిమాప్నుయాత్।
ద్వితీయేనేతిహాసం చ పురాణస్మృతిదేవతాః॥ 13-146-58(87120)
యచ్చక్షుషి సమాధత్తే తేనాదిత్యం తు ప్రీణయేత్।
ప్రీణాతి వాయుం ఘ్రాణం చ దిశశ్చాప్యథ శ్రోత్రయోః॥ 13-146-59(87121)
బ్రహ్మాణం తేన ప్రీణాతి యన్మూర్ధని సమాపయేత్।
సముత్క్షిపతి చాపోర్ధ్వమాకాశం తేన ప్రీణయేత్॥ 13-146-60(87122)
ప్రీణాతి విష్ణుః పద్భ్యాం తు సలిలం వై సమాదధత్॥
ప్రాఙ్ముఖోదఙ్ముఖో వాఽపి అంతర్జానురుపస్పృశేత్। 13-146-61(87123)
సర్వత్ర విధిరిత్యేష భోజనాదిషు నిత్యశః॥
అన్నేషు దంతలగ్నేషు ఉచ్ఛిష్టః పునరాచమేత్। 13-146-62(87124)
విధిరేష సముద్దిష్టః శౌచే చాభ్యుక్షణం స్మృతం॥
శూద్రస్యైవ విధిర్దృష్టో గృహాన్నిష్క్రమతస్తతః। 13-146-63(87125)
నిత్యం త్వలుప్తశౌచేన వర్తితవ్యం కృతాత్మనా।
యశస్కామేన భిక్షుభ్యః శుద్రేణాత్మహితార్థినా'॥ ॥ 13-146-64(87126)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే అనుశాసనపర్వణి దానధర్మపర్వణి షట్చత్వారింశదధికశతతమోఽధ్యాయః॥

Mahabharata - Anushaasana Parva - Chapter Footnotes

* ఏతదాద్యష్టాధ్యాయా దాక్షిణ్యత్యకోశేష్వేన దృశ్యంతే। 7-146-2 శుశ్రూషాం భరతశ్రేష్ఠతి ట.పాఠః॥ 7-146-11 నిత్యం రక్ష జనాద్వేషీతి క. పాఠః॥ 7-146-12 వికృతాకారా ఇతి థ.పాఠః॥ 7-146-25 స్వధర్మపథమాశ్రితాః ఇతి క.ట.థ. పాఠః॥ 7-146-48 పదమావిశ్య సంకటం ఇతి థ.పాఠః॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.